Wheeling คืออะไร — เข้าใจใน 40 วินาที
Wheeling คือการส่งไฟฟ้าจากผู้ผลิตเอกชนไปยังผู้ใช้ปลายทางโดยใช้สายส่ง/สายจำหน่ายของการไฟฟ้า แล้วจ่าย "ค่าผ่านสาย" (wheeling charge) ให้เจ้าของระบบส่ง ทำให้โรงงานซื้อไฟฟ้าหมุนเวียนจากแหล่งนอกพื้นที่ได้ แม้หลังคาตัวเองไม่พอ การจะทำได้ต้องอาศัยสิทธิ Third-Party Access (TPA) ซึ่งในไทยยังอยู่ในขั้นนำร่อง/สนามทดลอง (sandbox) ภายใต้การกำกับของ กกพ. (ERC)
Wheeling = ซื้อไฟเขียวจากที่อื่น + ส่งผ่านสายส่ง + จ่ายค่าผ่านสาย → ต้องมีสิทธิ TPA (ไทยยังเป็นช่วงนำร่อง)
หลายโรงงานในไทยติดโซลาร์บนหลังคาจนเต็มแล้วแต่ยังครอบคลุมความต้องการใช้ไฟไม่หมด โดยเฉพาะโหลดกลางคืนหรือโรงงานที่ใช้ไฟมากแต่หลังคาน้อย คำถามถัดไปคือ "จะซื้อไฟฟ้าหมุนเวียนจากแหล่งอื่นมาใช้ที่โรงงานได้อย่างไร" คำตอบเชิงโครงสร้างคือ Wheeling — ให้ผู้ผลิตไฟเขียว (เช่น โซลาร์ฟาร์มหรือลมในอีกจังหวัด) ป้อนไฟเข้าระบบส่ง แล้วโรงงานดึงไฟปริมาณเดียวกันออกจากกริดที่ปลายทางของตัวเอง โดยจ่ายค่าผ่านสายเป็นค่าใช้โครงข่าย จุดสำคัญที่ทำให้เรื่องนี้ "ยังไม่ใช่ของง่าย" ในไทยคือสิทธิในการเข้าถึงสายส่งโดยบุคคลที่สาม (Third-Party Access) ยังเปิดแบบจำกัดและอยู่ในขั้นนำร่อง ไม่ใช่ตลาดเสรีเต็มรูปแบบเหมือนบางประเทศ
หมายเหตุ: สถานะกฎหมายและกฎเกณฑ์ของ TPA/wheeling ในไทยมีการเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง ข้อมูลในหน้านี้เป็นภาพรวมเชิงหลักการ — ก่อนตัดสินใจวางแผนโครงการจริง ควรตรวจสอบประกาศและสถานะโครงการนำร่องล่าสุดจาก กกพ. (ERC)
Third-Party Access (TPA) ในไทยตอนนี้อยู่ตรงไหน
พูดสั้นๆ คือ "เปิดแล้วบางส่วน แต่ยังเป็นช่วงนำร่อง ไม่ใช่สิทธิเสรีเต็มรูปแบบ" กกพ. ได้วางกรอบแนวทาง Third-Party Access ตั้งแต่ราวปี 2565 และต่อมาภาครัฐได้อนุมัตินโยบายนำร่องให้ซื้อขายไฟฟ้าหมุนเวียนแบบ Direct PPA ผ่านการใช้สายส่ง (TPA) โดยช่วงแรกมุ่งเป้าไปที่กลุ่มที่ใช้ไฟปริมาณมาก เช่น ดาต้าเซ็นเตอร์ ปัจจุบัน กกพ. อยู่ระหว่างจัดทำและรับฟังความเห็นต่อร่างหลักเกณฑ์ (TPA Code / ระเบียบ Direct PPA) จึงควรเข้าใจว่ายังไม่ใช่ "ใครก็ wheeling ได้ทันที" แต่เป็นเส้นทางที่กำลังถูกวางรากฐานทีละขั้น โรงงานที่สนใจควรติดตามว่ารอบ/เฟสถัดไปเปิดให้กลุ่มใดเข้าร่วมและเงื่อนไขเป็นอย่างไร
ภาพรวมสถานะ TPA (เชิงหลักการ — ตรวจสอบล่าสุดกับ กกพ.)
- มีกรอบแนวทาง TPA จาก กกพ. แล้ว และมีนโยบายนำร่อง Direct PPA ผ่านสายส่ง
- ช่วงแรกเน้นผู้ใช้ไฟปริมาณมาก (เช่น ดาต้าเซ็นเตอร์) — เกณฑ์/โควตาเป็นแบบจำกัด
- ร่างหลักเกณฑ์ (TPA Code / ระเบียบ Direct PPA) ยังอยู่ระหว่างรับฟังความเห็น/จัดทำ
- ยังไม่ใช่ตลาดเปิดเสรีเต็มรูปแบบ — ต้องดูเฟส/เงื่อนไขที่เปิดให้แต่ละกลุ่ม
ข้อมูลสถานะ TPA ข้างต้นเป็นภาพรวมเชิงหลักการ ณ ปี 2569 และเปลี่ยนแปลงได้ — โปรดยืนยันประกาศและสถานะโครงการนำร่องล่าสุดจาก กกพ. (ERC) ก่อนวางแผน
ค่าผ่านสาย (Wheeling Charge) — ต้นทุนคิดอย่างไร
ค่าผ่านสายคือค่าธรรมเนียมที่จ่ายให้เจ้าของโครงข่าย (เช่น EGAT/PEA/MEA) เพื่อใช้สายส่งและสายจำหน่ายในการนำไฟฟ้าจากผู้ผลิตไปยังโรงงาน โดยทั่วไปจะครอบคลุมต้นทุนการใช้ระบบส่ง ระบบจำหน่าย และบริการเสริม (ancillary services) ต่างๆ สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ "ราคารวมที่โรงงานจ่าย" ไม่ใช่แค่ราคาพลังงานที่เจรจากับผู้ผลิต แต่เป็นการบวกกันหลายส่วนตามตารางด้านล่าง ตัวเลขจริงของแต่ละส่วนขึ้นกับอัตราที่ กกพ. กำหนดและเงื่อนไขสัญญา จึงควรขอประเมินเฉพาะกรณีของโรงงานคุณ ไม่ควรยึดตัวเลขสำเร็จรูปจากที่ใด
| องค์ประกอบ | คืออะไร |
|---|---|
| ราคาพลังงานที่เจรจา | ราคาต่อหน่วยที่ตกลงกับผู้ผลิตไฟเขียว (ต่อรองได้ มักต่ำกว่าค่าไฟกริดเต็มสำหรับโหลดใหญ่) |
| + ค่าผ่านสาย (wheeling) | ค่าใช้ระบบส่ง/จำหน่ายของการไฟฟ้า ตามอัตราที่ กกพ. กำหนด |
| + บริการเสริม & ค่าธรรมเนียมอื่น | เช่น บริการสมดุลระบบ ค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง ภาษี ฯลฯ (แล้วแต่กฎเกณฑ์) |
| = ราคารวมที่โรงงานจ่าย | ผลรวมข้างต้น — เปรียบเทียบกับค่าไฟกริดเต็มเพื่อดูว่าคุ้มหรือไม่ ตัวเลขจริงขึ้นกับสัญญาและอัตรา กกพ. ล่าสุด |
หน้านี้ไม่ระบุอัตราค่าผ่านสายเป็นตัวเลข บาท/หน่วย ตายตัว เพราะวิธีคำนวณยังอยู่ระหว่างจัดทำ/ปรับปรุงโดย กกพ. — ตัวเลขจริงให้ยึดประกาศ กกพ. ล่าสุดและการประเมินเฉพาะกรณี
Physical PPA vs Virtual PPA (VPPA) — ต่างกันอย่างไร
เมื่อพูดถึงการซื้อไฟเขียวข้ามพื้นที่ จะเจอสองรูปแบบหลัก แบบ Physical (ส่งไฟจริง) กับแบบ Virtual (สัญญาทางการเงิน) ความต่างไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่กระทบว่าคุณได้ "ไฟฟ้าจริง" ที่โรงงานหรือแค่ "ผลทางการเงิน + ใบรับรอง" และเหมาะกับสถานการณ์ต่างกัน
Physical PPA (ส่งไฟจริง)
ไฟฟ้าจากผู้ผลิตถูกส่งมาถึงโรงงานจริงผ่านสายส่ง (ต้องใช้ wheeling + TPA) คุณได้ทั้งไฟฟ้าและสิทธิ์ในการอ้างพลังงานหมุนเวียน (พร้อมใบรับรอง) เหมาะเมื่อเชื่อมต่อกริดทางกายภาพทำได้และคุ้มค่าผ่านสาย
Virtual PPA / VPPA (สัญญาการเงิน)
VPPA เป็นสัญญาทางการเงินแบบ contract-for-difference (CfD) คู่กับการโอนใบรับรองพลังงานหมุนเวียน (REC/I-REC) โดยไม่ส่งอิเล็กตรอนจริงมาที่โรงงาน คุณยังซื้อไฟจากกริดตามปกติ แต่ "ปิดความเสี่ยงราคา" และได้ใบรับรองมาใช้รายงาน เหมาะเมื่อ wheeling จริงทำได้ยากหรือยังไม่เปิด
หมายเหตุ: ในไทยมีการนำร่อง Virtual PPA ภายใต้สนามทดลอง (sandbox) ของ กกพ. และ EGAT เป็นผู้ออก I-REC ในประเทศ การที่ VPPA จะนับเข้า RE100 ได้นั้น "ขึ้นอยู่กับการโอนและยกเลิก (retire) ใบรับรองอย่างถูกต้อง" ไม่ใช่แค่มีสัญญาการเงิน — ควรตรวจสอบสถานะโครงการนำร่องและเกณฑ์ปัจจุบันก่อนวางแผน
Wheeling/VPPA อยู่ตรงไหนในการตัดสินใจ RE100
Wheeling และ VPPA ไม่ใช่ "ทางเดียวที่ต้องเลือก" แต่เป็นหนึ่งในชั้นของแผนการสู่ RE100 ลำดับที่คุ้มที่สุดมักเริ่มจากหลังคาก่อน (ถูกสุด) แล้วค่อยพิจารณากลไกข้ามกริดสำหรับส่วนที่หลังคาไม่พอ ดูภาพรวมของทุกทางเลือกได้ที่หน้า RE100 hub และเจาะลึกแต่ละกลไกที่หน้าเฉพาะด้านล่าง
RE100 hub — เริ่มที่นี่
ภาพรวมทั้ง 4 ทางเลือก (หลังคา → Direct PPA → UGT2 → IREC) พร้อมแผนผังตัดสินใจ Wheeling/VPPA คือกลไกที่ทำให้ Direct PPA ส่งไฟถึงคุณได้
RE100 — 4 ทางเลือกซื้อไฟเขียวDirect PPA — ฉบับโรงงาน
คู่มือเจรจาซื้อไฟตรงจากผู้ผลิตเอกชน — wheeling คือวิธีส่งไฟจาก PPA นั้นข้ามกริดมาถึงโรงงาน
Direct PPA ฉบับโรงงานUGT2 — ทางการไฟฟ้า
ถ้า wheeling/Direct PPA ซับซ้อนเกินไป UGT2 คือทางลัดผ่านการไฟฟ้า MEA/PEA ที่ไม่ต้องเจรจาและไม่ต้องจัดการ wheeling เอง
UGT2 — ซื้อไฟเขียวผ่านการไฟฟ้าI-REC — ปิดช่องว่างบนกระดาษ
VPPA มักมาคู่กับการโอน I-REC เข้าใจว่าใบรับรองทำงานอย่างไรและใช้กับ RE100 อย่างถูกต้องได้ที่หน้านี้
I-REC คืออะไรใช่ทางที่เหมาะกับโรงงานคุณไหม — เช็กลิสต์
Wheeling/VPPA เหมาะกับบางโรงงานมากแต่ไม่ใช่ทุกแห่ง ลองดูเช็กลิสต์สั้นๆ ด้านล่าง ถ้าตอบ "ใช่" หลายข้อ แสดงว่าควรพิจารณาเส้นทางนี้ — แต่ก่อนอื่นแนะนำให้ประเมินหลังคาให้คุ้มที่สุดก่อนเสมอ เพราะมักถูกและเร็วกว่า
ให้ CapSolar ช่วยวางเส้นทางไฟเขียวของโรงงานคุณ
CapSolar ออกแบบและติดตั้งโซลาร์บนหลังคาโรงงานด้วยประสบการณ์ 80+ MWp / 150+ โครงการในไทย ลูกค้า 100+ ราย และช่วยลด CO₂ ไปแล้ว 85,000+ ตัน เราช่วยคุณเริ่มจากการใช้หลังคาให้คุ้มที่สุด แล้วประเมินว่าส่วนที่เหลือควรเติมด้วย Direct PPA/wheeling, UGT2 หรือ VPPA/I-REC แบบไหนถึงเหมาะกับโรงงานคุณ ไม่แน่ใจว่าควรเริ่มตรงไหน? ให้เราประเมินหลังคาและความต้องการไฟที่เหลือให้ฟรี
วางแผนเส้นทางไฟเขียวของโรงงานคุณ — เริ่มประเมินฟรี
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ CapSolar ฟรี วิเคราะห์หลังคาและทางเลือกซื้อไฟเขียวที่คุ้มที่สุด รวมถึงเมื่อ wheeling/VPPA เหมาะกับคุณ