Demand Charge คือค่าใช้จ่ายตาม "กำลังไฟฟ้าสูงสุด" (kW) ที่โรงงานดึงจากกริดในช่วง 15 นาที ไม่ใช่ค่าพลังงานที่ใช้จริง (kWh) อาจคิดเป็น 20-30% ของบิลค่าไฟโรงงาน TOU แบ่งค่าไฟตามช่วงเวลา (On-Peak/Off-Peak) ส่วน TOD แบ่ง 3 ช่วง โซลาร์เซลล์ช่วยลด demand charge ได้โดยตรงเพราะผลิตไฟช่วง On-Peak
Demand Charge กับ Energy Charge ต่างกันอย่างไร
ค่าไฟโรงงานประกอบด้วยสองส่วนหลัก: Demand Charge (ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า) และ Energy Charge (ค่าพลังงานไฟฟ้า) หลายโรงงานรู้จักแต่ Energy Charge แต่ไม่รู้ว่า Demand Charge อาจสูงถึง 20-30% ของบิลทั้งหมด
ลองนึกภาพท่อน้ำ: Demand Charge คือค่าเช่าท่อน้ำ (ยิ่งท่อใหญ่ยิ่งแพง) ส่วน Energy Charge คือค่าน้ำที่ใช้จริง (ยิ่งใช้มากยิ่งแพง) แม้เดือนนี้ใช้น้ำน้อย แต่ถ้าเช่าท่อใหญ่ก็ยังต้องจ่ายค่าเช่าท่อเต็มจำนวน
Demand Charge
กำลังไฟสูงสุด (kW) (บาท/kW-เดือน)
Energy Charge
พลังงานที่ใช้รวม (kWh) (บาท/kWh)
| คุณลักษณะ | Demand Charge | Energy Charge |
|---|---|---|
| วัดอะไร | กำลังไฟสูงสุด (kW) | พลังงานที่ใช้รวม (kWh) |
| ช่วงวัด | ค่าเฉลี่ยสูงสุดใน 15 นาที ของรอบบิล | รวมทั้งเดือน |
| หน่วย | บาท/kW-เดือน | บาท/kWh |
| สัดส่วนในบิล | 20-30% | 50-60% |
| ลดได้ด้วยโซลาร์? | ได้ (peak shaving) | ได้ (self-consumption) |
| เปรียบเทียบ | ค่าเช่าท่อน้ำ | ค่าน้ำที่ใช้ |
ผู้จัดการโรงงานหลายคนมุ่งลดแค่ kWh แต่มองข้าม Demand Charge ทั้งที่มักเป็นส่วนที่ลดง่ายที่สุดด้วยโซลาร์เซลล์
TOU vs TOD -- สองอัตราค่าไฟที่โรงงานต้องรู้
TOU (Time of Use)
TOU (Time of Use) แบ่งค่าไฟเป็น 2 ช่วง: On-Peak (จันทร์-ศุกร์ 09:00-22:00) อัตราแพง และ Off-Peak (22:00-09:00 + วันหยุด) อัตราถูก สำหรับโรงงาน Cat 3 ที่ 12-24 kV อัตรา On-Peak อยู่ที่ 4.1839 บาท/kWh และ Off-Peak 2.6037 บาท/kWh (ไม่รวม Ft, Ft = 0.1623 บาท/kWh พ.ค.-ส.ค. 2569)
TOD (Time of Day)
TOD (Time of Day) แบ่งค่าไฟเป็น 3 ช่วง: On-Peak, Partial-Peak และ Off-Peak โดย Partial-Peak มักเป็นช่วงเย็น (18:00-22:00) TOD พบน้อยกว่า TOU สำหรับ Cat 3 ส่วนใหญ่ใช้กับ Cat 4+ สำหรับอัตรา TOD ที่แน่นอน กรุณาติดต่อสำนักงาน PEA หรือ MEA ในพื้นที่ของคุณ
| คุณลักษณะ | TOU | TOD |
|---|---|---|
| ช่วงเวลา | 2 ช่วง (peak/off-peak) | 3 ช่วง (peak/partial/off-peak) |
| On-Peak | จ.-ศ. 09:00-22:00 | จ.-ศ. 09:00-22:00 |
| Partial-Peak | ไม่มี | จ.-ศ. 18:00-22:00 (ส่วนหนึ่งของ On-Peak) |
| Off-Peak | 22:00-09:00 + วันหยุด | 22:00-09:00 + วันหยุด |
| ใช้ได้กับ | Cat 3+ (เลือกได้ Cat 3, บังคับ Cat 4) | Cat 4+ (เลือกได้) |
| เหมาะกับโซลาร์ | ดีมาก (โซลาร์ครอบคลุม On-Peak ทั้งช่วง) | ดี (โซลาร์ครอบคลุม On-Peak แต่ไม่ครอบคลุม Partial-Peak เย็น) |
| Demand charge | อัตราเดียว | แยกตามช่วงเวลา |
PEA และ MEA ใช้อัตราค่าไฟที่ ERC กำกับเหมือนกัน แต่พื้นที่บริการต่างกัน: MEA = กรุงเทพฯ/นนทบุรี/สมุทรปราการ, PEA = ส่วนอื่นของประเทศไทย
ดูตารางอัตราค่าไฟฉบับเต็มPeak Demand ส่งผลต่อค่าไฟโรงงานอย่างไร
มิเตอร์ไฟฟ้าจะวัดค่าเฉลี่ยกำลังไฟ (kW) ทุกๆ 15 นาที ค่าเฉลี่ย 15 นาทีที่สูงที่สุดในรอบบิลจะเป็นตัวกำหนด Demand Charge ของคุณ กล่าวคือ "สไปค์ครั้งเดียว = จ่ายค่าความต้องการไฟฟ้าทั้งเดือน"
เหมือนโดนใบสั่ง: ค่าปรับคิดจากความเร็วสูงสุดที่คุณเคยขับ ไม่ใช่ความเร็วเฉลี่ย
อัตรา Demand Charge ตามระดับแรงดันไฟฟ้า
| ระดับแรงดัน | อัตรา (บาท/kW-เดือน) |
|---|---|
| < 12 kV | 210.00 |
| 12-24 kV | 132.93 |
| 22-33 kV | 132.93 |
| >=69 kV | 74.14 |
ที่มา: PEA/ERC พ.ค.-ส.ค. 2569
ตัวอย่างคำนวณ: ลด 50 kW = ประหยัด 79,755 บาท/ปี
สมมติ: Cat 3 TOU แรงดัน 12-24 kV (อัตรา Demand 132.93 บาท/kW)
ก่อน: Peak demand 200 kW = 200 x 132.93 = 26,586 บาท/เดือน
หลัง (โซลาร์ peak shaving): Peak demand 150 kW = 150 x 132.93 = 19,940 บาท/เดือน
ประหยัด: 6,646 บาท/เดือน = 79,755 บาท/ปี จากการลด demand เพียงอย่างเดียว
กฎ 70% (Ratchet Rule) -- ทำไมค่า Demand ลดยาก
Demand ที่เรียกเก็บรายเดือน = MAX(peak จริงเดือนนี้, 70% ของ peak สูงสุดใน 12 เดือนที่ผ่านมา) แม้ติดโซลาร์แล้วลด peak จริงลง 50% คุณจะเห็นค่า Demand ลดเพียงบางส่วนในเดือนแรก ต้องรอ 12 เดือนจนค่า peak เก่าหมดอายุ จึงจะเห็นผลเต็มที่
"สไปค์หนึ่งครั้งในเดือนมกราคม หมายความว่าคุณจ่ายอย่างน้อย 70% ของสไปค์นั้นทุกเดือนจนกว่าจะถึงเดือนมกราคมถัดไป" ดังนั้น ยิ่งแก้ช้า ยิ่งจ่ายนาน ทุกเดือนที่ชะลอเท่ากับเพิ่มอีกเดือนหนึ่งของ Demand Charge ที่ล็อคไว้
หมายเหตุ: เปอร์เซ็นต์ Ratchet ที่แน่นอนอาจแตกต่างกันตามสัญญาของแต่ละโรงงาน กรุณาปรึกษาสำนักงาน PEA/MEA ของคุณสำหรับเงื่อนไขสัญญาเฉพาะ
สาเหตุที่พบบ่อยของ Demand Spike
โซลาร์เซลล์ช่วยลด Demand Charge ได้อย่างไร
โซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าสูงสุดช่วง 10:00-14:00 ซึ่งอยู่ในช่วง On-Peak (09:00-22:00) พอดี พลังงานที่โซลาร์ผลิตได้จะลดปริมาณไฟที่โรงงานดึงจากกริด ทำให้ peak demand ที่มิเตอร์วัดได้ลดลง = Demand Charge ลดลงโดยตรง
ตัวอย่างเปรียบเทียบ: ก่อน vs หลังติดโซลาร์ 100 kW
| รายการ | ไม่มีโซลาร์ | มีโซลาร์ 100 kW | ประหยัด |
|---|---|---|---|
| Peak demand จากกริด | 300 kW | 220 kW | -80 kW |
| Demand charge (132.93/kW) | 39,879 บาท | 29,245 บาท | 10,634 บาท |
| On-peak energy (4.1839/kWh) | ~62,759 บาท | ~43,931 บาท | ~18,828 บาท |
| Off-peak energy (2.6037/kWh) | ~26,037 บาท | ~26,037 บาท | 0 |
| ประหยัดต่อเดือนรวม | -- | -- | ~29,462 บาท |
สมมติ: Peak 300 kW, Cat 3 12-24 kV TOU, 200 วันทำงาน/ปี, โซลาร์ผลิตเฉลี่ย 6 ชม./วัน, self-consumption 80% ไม่รวมเงินประหยัดจาก Ft
TOU + โซลาร์ = ประหยัดสองเท่า: ลดทั้ง Demand Charge (peak shaving) และ Energy Charge (self-consumption ช่วง On-Peak ที่แพง)
โซลาร์ + แบตเตอรี่สามารถเพิ่มการประหยัด Demand Charge ได้อีก โดยกักเก็บพลังงานช่วงกลางวันและปล่อยช่วง peak เย็น
วิธีเลือก TOU vs Flat Rate -- โรงงานไหนเหมาะแบบไหน
ไม่ใช่ทุกโรงงานจะเหมาะกับ TOU การเลือกอัตราค่าไฟที่ถูกต้องอาจประหยัดได้หลักหมื่นถึงหลักแสนต่อปี ตารางต่อไปนี้ช่วยให้คุณตัดสินใจ
| สถานการณ์ | แนะนำ | เหตุผล |
|---|---|---|
| โรงงานเดินเครื่องเฉพาะ 08:00-17:00 มี/จะติดโซลาร์ | TOU | โซลาร์ครอบคลุม On-Peak; ค่าไฟกลางคืน Off-Peak ถูก |
| โรงงานเดินเครื่อง 24/7 เท่ากันทุกช่วง | พิจารณา Flat Rate | ใช้ไฟ On-Peak สัดส่วนสูง; ค่าปรับ TOU อาจไม่คุ้ม |
| โรงงานเดินเครื่องเฉพาะกลางคืน/วันหยุด | TOU | ส่วนใหญ่อยู่ใน Off-Peak ราคาถูก |
| โรงงานมีโซลาร์ + แบตเตอรี่ | TOU | แบตเตอรี่จัดการ On-Peak เย็น; ชาร์จ Off-Peak กลางคืน |
| Cat 4 (>=1,000 kW) | TOU (บังคับ) | ไม่มีทางเลือก -- แต่โซลาร์ช่วยให้ TOU คุ้มค่า |
หลักง่ายๆ: ถ้าโรงงานใช้ไฟช่วง On-Peak > 60% โดยไม่มีโซลาร์ ควรพิจารณา Flat Rate แต่ถ้ามีหรือวางแผนติดโซลาร์ TOU มักคุ้มค่ากว่าเสมอ
ขั้นตอนเปลี่ยน: ติดต่อสำนักงาน PEA/MEA ในพื้นที่ เปลี่ยนมิเตอร์ ส่วนใหญ่ไม่เสียค่าธรรมเนียม
วิธีคำนวณ Demand Charge ของโรงงานคุณ
หา Peak Demand ในบิลค่าไฟ
ดูที่ "ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า" หรือ "Demand" ในบิล PEA/MEA หน่วยเป็น kW (กิโลวัตต์) -- ไม่ใช่ kWh
ระบุระดับแรงดันไฟฟ้าของคุณ
ตรวจสอบแรงดันการเชื่อมต่อ: < 12 kV, 12-24 kV, 22-33 kV หรือ >=69 kV ระดับนี้กำหนดอัตรา Demand ของคุณ
หาอัตรา Demand ตามแรงดัน
< 12 kV: 210.00 บาท/kW | 12-24 kV: 132.93 บาท/kW | 22-33 kV: 132.93 บาท/kW | >=69 kV: 74.14 บาท/kW
คูณ Peak Demand x อัตรา
สูตร: Demand Charge = Peak kW x อัตรา Demand (บาท/kW) ตัวอย่าง: 200 kW x 132.93 = 26,586 บาท/เดือน
Demand Charge = Peak kW × อัตรา (THB/kW)เปรียบเทียบกับการคาดการณ์โซลาร์
ประมาณการ peak shaving จากโซลาร์ (ทั่วไป: 30-50% ของกำลังหลังคาลด peak ได้) คำนวณใหม่ด้วย peak ที่ลดแล้ว ใช้เครื่อง ROI Calculator ของเรา
วิธีหาค่า Demand ในบิลค่าไฟ
ในบิล PEA จะอยู่ในหัวข้อ "ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า" หน่วย kW ส่วน MEA จะระบุเป็น "Demand" หรือ "กำลังไฟฟ้าสูงสุด" ดูตรงส่วน kW ไม่ใช่ kWh
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
บทความที่เกี่ยวข้อง
พร้อมลดค่า Demand Charge?
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญของเราฟรี รับข้อเสนอที่ปรับแต่งเฉพาะสำหรับโรงงานของคุณ